Wilki - oddział partyzancki

„Wilki” – oddział Zbigniewa Kruszelnickiego „Wilka”

Jednym z głośniejszych oddziałów AK w Świętokrzyskiem był ten dowodzony przez „Wilka”. Dowódca „Wilków” Zbigniew Kruszelnicki „Wilk” urodził się 30 kwietnia 1922 roju w Grudziądzu. Tam też ukończył Gimnazjum imienia Bolesława Chrobrego. Po wybuchu II wojny światowej rodzina Kruszelnickich przeniosła się do Ludyni pod Częstochową, a następnie do Kielc. Przez pewien czas w 1942 roku „Wilk” przystąpił do grupy związanej z Batalionami Chłopskimi. Pod koniec 1943 roku przystąpił do grupy AK ppdporucznika Józefa Mikołajczyka „Marcina”. Grupa ta powstała w 1943 roku, jako oddział dyspozycyjny „Kedywu” obwodu kieleckiego. Większość ludzi w oddziale stanowili kieleccy kolejarze i kolej też była początkowym terenem działania. Oddział operował na trenie Podobwodu Niewachlów, przeprowadzając akcje aprowizacyjne, dywersyjne i zaopatrzeniowe. Specjalizował się zwłaszcza w akcjach „kolejowych”. W kwietniu 1943 roku grupa „Marcina” przecięła przewody telefoniczne na trasie Chęciny-Radkowice. Późną jesienią 1943 roku grupa został rozwiązana, a w „polu” pozostało tylko siedmiu żołnierzy na czele z „Marcinem”, który zginął 4 lutego 1944 roku w Kielcach w akcji rozbrojeniowej. Po jego śmierci nowym dowódcą grupy dywersyjnej, liczącej kilkanaście osób, został podporucznik Zbigniew Kruszelnicki „Wilk”. W kwietniu 1944 roku wzmocnioną ją grupą starszo-harcerską z Kielc pod dowództwem Mieczysława Palimąki „Dyplomaty”. Łącznie pod koniec maja 1944 roku oddział liczył 28 żołnierzy uzbrojonych w 1 rkm 12 pm, 20 kb, 25 pistoletów i około 50 granatów. Organizacyjnie zaś dzielił się na cztery drużyny, których dowódcami byli: „Dyplomata”, Ireneusz Ołowianek „Huragan”, Stanisław Janyst „Jurand”, Stanisław Krzywicki „Wiktor”.

Oddział pod dowództwem „Wilka” przeprowadził kilkanaście akcji, które odbiły się szerokim echem w Kielcach. Wielokrotnie żołnierze „Wilka” podszywali się pod Niemców, wykorzystując zdobyte mundury oraz perfekcyjną znajomość języka niemieckiego dowódcy. 11 marca 1943 roku partyzanci zatrzymali na stacji Małogoszcz niemiecki pociąg urlopowy. W czasie walki zabili i ranili dziesięciu Niemców, a ponadto zdobyli 1 pm, 16 kb, 14 pistoletów oraz granaty i umundurowanie. W jednej z akcji, 13 marca 1944 roku, partyzanci zatrzymali i rozbroili dziewięciu Niemców (w tym oficera), jeżdżąc po Kielcach zarekwirowanym samochodem pocztowym. W mniejszym zakresie akcję powtórzono 6 maja 1944 roku, kiedy oddział opanował stację kolejową Kielce-Herby i unieruchomił około dwudziestu parowozów. Jednak najsłynniejszą akcję przeprowadzili 31 maja 1944 roku na Czerwonej Górze, kiedy partyzanci zatrzymali sześć samochodów niemieckich, rozbroili około czterdziestu Niemców oraz w czasie walki zlikwidowali podpułkownika Dopplera i zastępcę kierownika wydziału do spraw umacniania niemczyzny majora Katschorka. Zdobyto ponadto broń, amunicję oraz ważne dokumenty dotyczące planów niemieckich uderzeń na oddziały partyzanckie. „Wilk” zginął 5 czerwca 1944 roku w starciu z grupą esesmanów podczas nieudanej zasadzki pod Miedzianą Górą. Po nim dowódcą został (NN) „Halny”, który przekazał obowiązki Stanisławowi Janystowi „Jurandowi”. Tuż przed Akcją „Burza”, 29 lipca 1944 roku, „Wilki” dowodzeni przez „Juranda” w akcji w pobliżu toru kolejowego w Radkowicach, zastrzelili w walce ośmiu Niemców. W tym czasie oddział „Wilków” liczył 65 ludzi. Dowództwo nad plutonem objął podporucznik Edward Kiwer „Biegaj”, „Edward”. W okresie koncentracji, jako czwarty pluton, wszedł w skład 1 kompanii I batalionu 4 pp Leg. AK i walczył wraz z „Wybranieckimi”.

Doktor Tomasz Domański
Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach